Đau đầu: khi nào tự chăm sóc được, khi nào phải đi khám ngay?

Hầu như ai cũng từng đau đầu, và phản xạ đầu tiên thường là… uống một viên thuốc giảm đau. Điều đó không sai nếu thỉnh thoảng mới bị. Nhưng khi cơn đau đầu đến vài lần mỗi tuần, hay có những đặc điểm lạ, thì đó là lúc cần dừng lại và tìm hiểu nguyên nhân.

Những kiểu đau đầu thường gặp

• Đau đầu do căng thẳng: hay gặp nhất. Đau âm ỉ hai bên, như có đai siết quanh đầu, thường kèm mỏi cổ vai gáy; vẫn làm việc được
• Đau nửa đầu (migraine): đau một bên, giật theo nhịp mạch, kèm buồn nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng ồn; có người thấy “chớp sáng” trước cơn. Có thể kéo dài từ vài giờ tới 3 ngày
• Đau đầu do lạm dụng thuốc: uống thuốc giảm đau trên 10–15 ngày mỗi tháng lại khiến đau đầu thành mạn tính — một vòng luẩn quẩn rất hay gặp
• Đau đầu do nguyên nhân khác: viêm xoang, tăng huyết áp, bệnh lý cột sống cổ, tật khúc xạ mắt, thiếu ngủ, bỏ bữa…

Y học cổ truyền nhìn nhận thế nào?

Theo Y học cổ truyền, đầu là nơi hội tụ của các kinh dương — “đầu vi chư dương chi hội”. Đau đầu (đầu thống) chia làm hai nhóm lớn:

• Ngoại cảm — do phong hàn, phong nhiệt, phong thấp từ bên ngoài: đau đầu khi bị cảm lạnh, đi nắng, gặp gió; thường đến nhanh, kèm sổ mũi, sợ gió, sốt
• Nội thương — do mất cân bằng bên trong: can dương thượng cang (đau căng, chóng mặt, dễ cáu, hay gặp ở người huyết áp cao); khí huyết hư (đau âm ỉ, mệt, hoa mắt, làm việc nhiều thì nặng); đàm thấp (đầu nặng như bị bó, buồn nôn, người béo); huyết ứ (đau cố định như dùi đâm, sau chấn thương)

Xác định đúng nguồn gốc giúp chọn huyệt và bài thuốc phù hợp, không chỉ “cắt cơn” tạm thời.

Tự chăm sóc khi đau đầu do căng thẳng

1. Nghỉ ngơi trong phòng yên tĩnh, ánh sáng dịu, nhắm mắt 15–20 phút
2. Uống đủ nước, ăn đúng bữa — thiếu nước, bỏ bữa là “thủ phạm” hay bị quên
3. Chườm ấm vùng gáy nếu kèm mỏi cổ vai; chườm mát lên trán nếu đau kiểu migraine
4. Bấm huyệt Phong trì: hai chỗ lõm dưới xương chẩm, hai bên gáy. Dùng hai ngón cái day lên trên 1–2 phút
5. Day huyệt Thái dương: chỗ lõm ở thái dương, ngoài đuôi mắt khoảng 1 khoát ngón tay. Day vòng tròn nhẹ 1 phút
6. Day huyệt Hợp cốc: giữa ngón cái và ngón trỏ ở mu bàn tay — không bấm huyệt này khi đang mang thai

Phòng đau đầu tái phát

• Ngủ đủ, đúng giờ; giảm thời gian dùng màn hình, nghỉ mắt mỗi 30–45 phút
• Tập vận động cổ vai gáy, đi bộ, dưỡng sinh đều đặn
• Ghi nhật ký đau đầu: ngày, giờ, mức đau, đã ăn uống, ngủ, làm gì trước cơn đau — giúp tìm ra “yếu tố kích hoạt” và giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác hơn
• Kiểm tra huyết áp định kỳ, đặc biệt nếu từ 40 tuổi trở lên

Dấu hiệu nguy hiểm — gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay

Đau đầu dữ dội đột ngột, “như sét đánh” — đau nhất từ trước tới nay, đạt đỉnh trong vài giây đến 1 phút.

Kèm méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê nửa người, nhìn mờ, lú lẫn — nghi đột quỵ, mỗi phút đều quý giá.

Kèm sốt cao, cứng gáy, nôn vọt, li bì — nghi viêm màng não.

Đau đầu sau va đập vào đầu, nhất là ở người lớn tuổi, người đang dùng thuốc chống đông.

Nên đi khám sớm (trong vài ngày) nếu: đau đầu lần đầu sau 50 tuổi; đau đầu ngày càng tăng, thay đổi tính chất; đau tăng khi ho, rặn, cúi; đau đầu khi mang thai hoặc sau sinh; người đang điều trị ung thư hay suy giảm miễn dịch.

Cơn đau đầu của bạn có dấu hiệu cảnh báo không? Làm bài kiểm tra dấu hiệu cảnh báo khi đau đầu theo danh sách SNNOOP10 — 15 câu, khoảng 1 phút. Tìm hiểu SNNOOP10 là gì.

Tại phòng khám, chúng tôi giúp bạn thế nào?

Bác sĩ hỏi kỹ đặc điểm cơn đau, đo huyết áp, khám thần kinh, cột sống cổ; nếu nghi ngờ nguyên nhân thực thể, chúng tôi sẽ tư vấn chụp chiếu hoặc chuyển chuyên khoa phù hợp. Với đau đầu căng thẳng, migraine, đau đầu do cột sống cổ, chúng tôi kết hợp:

• Châm cứu, điện châm: giảm tần suất và cường độ cơn đau
• Xoa bóp bấm huyệt vùng đầu, cổ vai gáy: giải phóng co cứng, cải thiện tuần hoàn
• Thuốc thang: bình can, bổ khí huyết, hóa đàm tùy thể bệnh
• Tư vấn lối sống và kế hoạch giảm thuốc giảm đau nếu bạn đang dùng thường xuyên

Ảnh minh hoạ: Shixart1985 (CC BY 2.0); Nenad Stojkovic (CC BY 2.0). Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.